BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRENCİLERİNİN BİLİŞSEL ESNEKLİK, PSİKOLOJİK DAYANIKLILIK VE MOTİVASYON DÜZEYLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ

Şinasi Özsaydı; Özlem Sinem Uslu

TR EN

BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRENCİLERİNİN BİLİŞSEL ESNEKLİK, PSİKOLOJİK DAYANIKLILIK VE MOTİVASYON DÜZEYLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ

Öz

Beden eğitimi ve spor öğrencilerinin bilişsel esneklik, psikolojik dayanıklılık ve motivasyon düzeyleri arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla yürütülen bu araştırma, ilişkisel tarama desenine dayanmaktadır. Çalışma grubu, Selçuk Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi'nde kolayda örnekleme yöntemiyle belirlenen 360 öğrenciden (183 erkek, 177 kadın; yaş aralığı: 18-24 ve üzeri) oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak Bilişsel Esneklik Ölçeği, Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ve Sporda Güdülenme Ölçeği-II kullanılmış; veriler Pearson korelasyon testi, bağımsız örneklem t-testi ve tek yönlü ANOVA ile çözümlenmiştir. Bulgular, bilişsel esneklik ile psikolojik dayanıklılık arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Her iki değişken de motivasyonun özerk alt boyutlarıyla (içsel güdülenme, özümseme, özdeşim) anlamlı ilişkiler sergilemiştir; bilişsel esneklikte cinsiyete ve yaşa göre anlamlı farklılık saptanmamıştır. Demografik değişkenler açısından, kadın öğrencilerin psikolojik dayanıklılık ve motivasyon düzeyleri erkeklerden anlamlı ölçüde yüksek bulunmuş; 18-19 yaş grubunun motivasyon puanı 22-23 yaş grubundan yüksek çıkmış ve yedi yıl ile üzeri spor deneyimine sahip öğrencilerin motivasyon düzeyleri daha az deneyimlilere kıyasla belirgin biçimde farklılaşmıştır. Elde edilen sonuçlar, bilişsel esneklik ve psikolojik dayanıklılığın özellikle özerk motivasyon biçimleriyle ilişkili olduğuna işaret etmekte; beden eğitimi ve spor eğitim programlarının bu psikolojik değişkenleri destekleyecek biçimde yapılandırılması gerektiğini düşündürmektedir.

Anahtar Kelimeler

THE RELATIONSHIP BETWEEN COGNITIVE FLEXIBILITY, PSYCHOLOGICAL RESILIENCE, AND MOTIVATION LEVELS AMONG PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS STUDENTS

Abstract

This study examines the relationships among cognitive flexibility, psychological resilience, and motivation levels in physical education and sports students, employing a correlational survey design. The study group consisted of 360 students (183 males, 177 females; age range: 18–24 and above) selected through convenience sampling from Selçuk University Faculty of Sport Sciences. The Cognitive Flexibility Inventory, Brief Resilience Scale, and Sport Motivation Scale-II were used as data collection instruments; data were analyzed using Pearson correlation, independent samples t-test, and one-way ANOVA. The findings revealed a significant positive relationship between cognitive flexibility and psychological resilience. Both variables demonstrated significant associations with the autonomous motivation subscales (intrinsic motivation, integration, identification); no significant differences were found in cognitive flexibility by gender or age group. Regarding demographic variables, female students showed significantly higher levels of psychological resilience and motivation than males; the 18–19 age group scored higher on motivation than the 22–23 age group; and students with seven or more years of sport experience exhibited markedly higher motivation levels than their less experienced counterparts. The results suggest that cognitive flexibility and psychological resilience are particularly associated with autonomous forms of motivation, indicating that physical education and sports programs should be structured to support these psychological variables.

Keywords

Kaynakça

Altın, Y., Özkurt, B., & Küçükibiş, H. F. (2025). Examination of the psychometric properties of physical activity enjoyment scale (PACES) based on classical test theory and item response theory. Acta Psychologica, 261, Article 105855. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105855
Asıcı, E., & İkiz, F. E. (2015). Mutluluğa giden bir yol: Bilişsel esneklik. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35, 191-211.
Basım, Nejat ve Çetin, Fatih (2011), “Yetişkinler için Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği’nin Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışması”, Türk Psikiyatri Dergisi, 22(2), ss. 104-114.
Bilgin, M. (2009). Bilişsel esnekliği yordayan bazı değişkenler. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(3), 142-157.
Çelikkaleli, Ö. (2014). Bilişsel Esneklik Ölçeği’nin Geçerlik ve Güvenirliği. Eğitim ve Bilim, 39(176) 339-346. Claußen, L., Groß, J., & Kibele, A. (2025). Effects of metastable resistance training with strength and balance requirements compared to traditional resistance and balance training on cognitive performance in older adults: A randomized controlled trial. BMC Geriatrics, 25(1), Article 777. https://doi.org/10.1186/s12877-025-06438-y
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Plenum Press.
Denizci, T., Ozdurak Singin, R. H., Kaya, H., Talaghir, L.-G., Iconomescu, T. M., & Bentea, C. C. (2025). Perceived helicopter parenting and its association with coping skills and stress appraisals in Turkish youth athletes. Frontiers in Psychology, 16, Article 1630822. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1630822
Doğan, T. (2015). Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93-102.

Ekinci, E., Parlar, F. M., Ercan, Ö., Tekin, N., Sönmez, B. Y., & Üstün, Ü. D. (2025). Injury fear in mountaineering accidents: a study of Turkish mountaineers' experiences. BMC Sports Science, Medicine & Rehabilitation, 17(1), 241. https://doi.org/10.1186/s13102-025-01292-2
Gagné, M., & Deci, EL (2005). Öz belirleme teorisi ve iş motivasyonu. Örgütsel Davranış Dergisi, 26(4), 331–362. https://doi.org/10.1002/job.322
Geyik Koç, G. (2020). Bilişsel esneklik ve psikolojik dayanıklılık ile stresle başa çıkma arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
Göktaş, Z., & Güzel, M. C. (2023). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin egzersiz bağımlılığı ve zihinsel dayanıklılık düzeylerinin incelenmesi. Bağımlılık Dergisi, 24(1), 61-72. https://doi.org/10.51982/bagimli.1099174
Gülsoy, H., Erhan, S. E., & Sevinç, K. (2022). Bilişsel esneklik ve spor. Spor Bilimlerinde Betimsel Metinler, 111-124. Gürer, B., ve Kılınç, Z. (2019). Doğa sporları yapanların temel psikolojik ihtiyaçlarının zihinsel dayanıklılığa etkisi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 14(2), 222-233. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.576242
Gürleyik, D., Sen, C. K. N., Etnier, J. L., & Acar, I. H. (2022). Culture in physical activity: The contribution of basic psychological needs and goal orientation. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(24), Article 16691. https://doi.org/10.3390/ijerph192416691
Karadağ, C. C. (2023). Bireysel ve takım sporcularında bilişsel esneklik, sportif öz güven ve spora özgü başarı motivasyonunun incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Aksaray Üniversitesi.
Karasar, N. (2019). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (34. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık. Martin, M. M., & Rubin, R. B. (1995). A new measure of cognitive flexibility. Psychological Reports, 76(2), 623-626. https://doi.org/10.2466/pr0.1995.76.2.623
Karayel, E., Adilogullari, I., & Senel, E. (2024). The role of transformational leadership in the associations between coach-athlete relationship and team resilience: A study on elite football players. BMC Psychology, 12(1), 514. https://doi.org/10.1186/s40359-024-02043-7
Li, J., Li, Y., Li, K., Lipowski, M., Shang, Z., & Wilczyńska, D. (2025). Psychological wellbeing as a buffer against burnout and anxiety in academic achievement situations among physical education students. Frontiers in Psychology, 16, Article 1562562. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1562562
Li, J., Wang, J., Liu, Y., & Li, L. (2025). Cultural narratives of basketball participation and psychological resilience: A mixed-methods study among university students in China, the USA, and Europe. Frontiers in Psychology, 16, Article 1635183. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1635183
Ma, D., Akram, H., & Li, S. (2025). Assessing the role of physical activity in shaping students' academic motivation: The mediating role of mental health. BMC Public Health, 25(1), Article 25541. https://doi.org/10.1186/s12889-025-25541-8
Mao, F., Liu, Z., Fang, Q., & Liu, Y. (2025). Efficacy of game-based interventions on cognitive performance in children and adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder: A systematic review and meta-analysis. BMC Psychiatry, 25(1), Article 7607. https://doi.org/10.1186/s12888-025-07607-4
Martin, M. M., & Rubin, R. B. (1995). A new measure of cognitive flexibility. Psychological Reports, 76(2), 623-626. https://doi.org/10.2466/pr0.1995.76.2.623
Menteş, G., & Saygın, Ö. (2019). E-spor ve geleneksel spor ile uğraşan sporcuların zihinsel dayanıklılık ve bilişsel esneklik durumlarının incelenmesi. International Journal of Sport Exercise and Training Sciences - IJSETS, 5(4), 238-250. https://doi.org/10.18826/useeabd.639062
Öcal, K. ve Sakallı, D. (2018). Sporda Güdülenme Ölçeği-II'nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Sport, Exercise & Training Sciences - IJSETS, 4(1), 39-48. https://doi.org/10.18826/useeabd.327789
Öcal, K. ve Sakallı, D. (2018). Sporda Güdülenme Ölçeği-II'nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Sport, Exercise & Training Sciences - IJSETS, 4(1), 39-48. https://doi.org/10.18826/useeabd.327789
Özenoğlu, A., Erkul, C., Anul, N., Özçelikçi, B., & Aksu, B. M. (2024). Relationship of attitudes for healthy nutrition with mindful eating, motivation to participate in physical activity, and academic success: A controlled study. Nutrition, 123, Article 112422. https://doi.org/10.1016/j.nut.2024.112422
Öztaş, M., Kilci, A., Erdoğan, A., & Şirin, E. F. (2024). Adaptation Of the Exercise Maintenance Motivation Scale to Turkish Culture. Turkish Journal of Sport and Exercise, 26(3), 428-433. https://doi.org/10.15314/tsed.1564647
Pelletier, L. G., Rocchi, M. A., Vallerand, R. J., Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2013). Validation of the revised Sport Motivation Scale (SMS-II). Psychology of Sport and Exercise, 14(3), 329-341. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2012.12.002
Qiu, W., Huang, C., Xiao, H., Nie, Y., Ma, W., Zhou, F., & Liu, C. (2025). The correlation between physical activity and psychological resilience in young students: A systematic review and meta-analysis. Frontiers in Psychology, 16, Article 1557347. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1557347
Savaş, B. Ç., Turan, M., & Asan, S. (2025). The relationship between digital burnout and academic procrastination and the mediating roles of life satisfaction and the fatigue in this relationship. BMC Psychology, 13(1), Article 1223. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03510-5
Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P., & Bernard, J. (2008). The brief resilience scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15(3), 194-200. https://doi.org/10.1080/10705500802222972
Srem-Sai, M., Arthur, F., Salifu, I., Amoadu, M., Obeng, P., Agormedah, E. K., Hagan, J. E., & Schack, T. (2025). Modelling the associations between students' academic resilience, learning motivation, self-regulated learning and academic well-being in Ghana. Acta Psychologica, 258, Article 105278. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105278
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. baskı). Pearson.
Tang, M., Peng, B., Chen, W., Liu, Y., Wang, H., & Yu, T. (2025). The mechanism of how adolescents' physical self-esteem and psychological resilience influence sports participation: The chain mediating roles of exercise motivation and social support. BMC Sports Science, Medicine & Rehabilitation, 17(1), Article 270. https://doi.org/10.1186/s13102-025-01315-y
Ülkü, T. (2024). Motivasyona güncel bakış: Öz-belirleme teorisi. Özgür Yayınları.
Wang, C., & Zhang, X. (2025). Multimodal neural feedback collaborative training system for executive function and tactical cognition enhancement in football athletes. Scientific Reports, 15(1), Article 36937. https://doi.org/10.1038/s41598-025-20791-3
Wang, J., Syed Ali, S. K. B., & Bao, W. (2025). University students' exercise intention in the context of technology assistance: Testing an integrated model of SDT and TPB. Frontiers in Psychology, 16, Article 1700121. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1700121
Yarayan, Y. E., Turhan, M. Ö., & Tekkurşun Demir, G. (2023). Bilişsel Esneklik Envanterinin Sporcular için Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 8(3), 221-240. https://doi.org/10.31680/gaunjss.1341783
Zhang, Y., Mu, F.-Z., Han, S.-S., Lou, H., Li, B., & Li, R. (2025). Transforming physical exertion into emotional agility via sequential empowerment of resilience and self-belief. Scientific Reports, 15(1), Article 40587. https://doi.org/10.1038/s41598-025-24273-4

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beden Eğitimi ve Spor Pedagojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Şinasi Özsaydı
0000-0003-0291-8248
Türkiye

Özlem Sinem Uslu ^*
0009-0009-5620-7389
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

6 Mart 2026

Kabul Tarihi

28 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA37XM68TB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özsaydı, Ş., & Uslu, Ö. S. (2026). BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR ÖĞRENCİLERİNİN BİLİŞSEL ESNEKLİK, PSİKOLOJİK DAYANIKLILIK VE MOTİVASYON DÜZEYLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİ. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 7(1), 22-32. https://izlik.org/JA37XM68TB