AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ

Kader Yalçin; Raif Zileli

TR EN

AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ

Öz

Bu araştırmanın amacı akıl ve zekâ oyunları oynayan ilkokul öğrencilerinin zekâ türleri ve prososyal davranışlarının incelenmesidir. Çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden “tarama modeli” kullanılmıştır. Araştırma grubunu, 2024-2025 yılı Türkiye Akıl ve Zekâ Oyunları Federasyonu tarafından Bursa İli Yıldırım İlçesinde düzenlenen turnuvalara okul düzeyinde 1. olarak seçilen 31 kız 43 erkek toplam 74 ilkokul öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler, “İlkokul Öğrencilerine Yönelik Çoklu Zekâ Ölçeği”, ve “Çocuk Prososyallik Ölçeği” yardımıyla toplanmıştır. Verilerin normal dağıldığı belirlenmiş cinsiyet değişkenine göre bağımsız gruplar t-testi; sınıf düzeyi değişkenine göre tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Ölçekler arasındaki ilişkinin yönü ve gücü ise Pearson korelasyon analiziyle değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda çocukların zekâ türleri ile prososyal davranışlar arasında doğrudan bir ilişki tespit edilememiş ancak yardımlaşmanın paylaşma, empati ve prososyal davranış üzerine, paylaşmanın empatinin de prososyal davranışlar üzerine pozitif yönlü ve anlamlı ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Bu durum, prososyal gelişimin daha çok duygusal ve sosyal etkileşim süreçleriyle bağlantılı olduğunu ve bu süreçlerin bilişsel zekâ türlerinden bağımsız gelişebileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi

Etik Beyan

Araştırma için Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulu’ndan 25.02.2025 tarih ve E-54674167-050.04-314667 sayılı onayı ile etik izni alınmıştır. Çalışmanın veri toplama sürecine Bursa İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 13.03.2025 tarih ve MEB.TT.2025.021091.01 sayılı başvuruyu onaylanmasından sonra başlanmıştır. Çalışma grubundaki çocukların velilerinden, imzalı veli vasi onam formu alınmıştır.

Teşekkür

Çalışmaya katılanlara teşekkür ederiz

AN EXAMINATION OF THE INTELLIGENCE TYPES AND PROSOCIAL BEHAVIORS OF PRIMARY SCHOOL STUDENTS PLAYING MIND AND INTELLIGENCE GAMES

Öz

The purpose of this study is to examine the types of intelligence and prosocial behaviors of elementary school students who play mind and intelligence games. The “survey model” from quantitative research methods was used in the study. The research group consisted of 74 elementary school students (31 girls and 43 boys) who were selected as the top performers at the school level for the tournaments organized by the Turkish Mind and Intelligence Games Federation in the Yıldırım District of Bursa Province in 2024-2025. Data were collected using the “Multiple Intelligence Scale for Elementary School Students” and the “Child Prosocial Scale.” An independent groups t-test was used for the gender variable, which was determined to be normally distributed, and a one-way analysis of variance was used for the grade level variable. The direction and strength of the relationship between the scales was evaluated using Pearson correlation analysis. The study found no direct relationship between children's intelligence types and prosocial behaviors. However, it was determined that cooperation has a positive and significant relationship with sharing, empathy, and prosocial behavior, and that sharing has a positive and significant relationship with empathy and prosocial behaviors. This indicates that prosocial development is more closely linked to emotional and social interaction processes and that these processes can develop independently of cognitive intelligence types.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bilecik Şeyh Edebali University

Etik Beyan

Ethical approval for the research was obtained from the Scientific Research and Publication Ethics Committee of Bilecik Şeyh Edebali University with approval number E-54674167-050.04-314667 dated 25.02.2025. The data collection process for the study began after the application dated March 13, 2025, and numbered MEB.TT.2025.021091.01 was approved by the Bursa Provincial Directorate of National Education. Signed parental consent forms were obtained from the parents of the children in the study group.

Teşekkür

We thank those who participated in the study.

Kaynakça

Akbayrak, N., & Kuru Turaşlı, N. (2017). Oyun temelli çevre etkinliklerinin okul öncesi çocukların çevresel farkındalıklarına etkisinin incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 1(2), 239–258. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.196720171240
Akça, C., & Özel, Y. (2023). The effect of mind and intelligence games on university students’ perceived stress and psychological well being level. Journal of Computer and Education Research, 11(22), 447–458. https://doi.org/10.18009/jcer.1252277
Akmeşe, P. P., & Kanmaz, A. (2021). Narrative to investigate language skill of preschool children. International Electronic Journal of Elementary Education (Iejee), 13(4), 505–517. https://iejee.com/index.php/IEJEE/article/view/1539
Altuntaş, A. (2024). İlkokul öğrencilerinin prososyal davranışlarının geliştirilmesinde akıl ve zekâ oyunlarının kullanımı (Yüksek lisans tezi). Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hatay.
Ata, S., & Artan, İ. (2022). Çocuk prososyallik ölçeği: Çocuk formu geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Spor, Eğitim ve Çocuk, 2(3), 1–14. https://doi.org/10.5505/sec.2022.54154
Ataç, T. (2025). Akıl ve zekâ oyunlarının ilkokul üçüncü sınıf öğrencilerinin yaratıcı yazma becerisine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Ayar, A. (2022). Çocuk formu geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Spor, Eğitim ve Çocuk, 2(3), 1–14. https://doi.org/10.5505/sec.2022.54154
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice-Hall.

Brown, T. A. (2006). Confirmatory factor analysis for applied research. Guilford Press.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem A.
Çağan, B., & Usta, N. (2023). Akıl ve zekâ oyunlarının ortaokul öğrencilerinin matematik başarısına etkisinin incelenmesi. The Journal of Academic Social Resources, 8(52), 3331–3341. https://doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.71353
Çağır, S., & Oruç, Ş. (2020). Intelligence and Mind Games in Concept Teaching in Social Studies. Participatory Educational Research, 7(3), 139–160. https://doi.org/10.17275/per.20.33.7.3
Çubukçu, A. (2019). 48–72 aylık çocukların prososyal davranışları ile annelerin prososyal davranışları ve ebeveyn tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
Decety, J., & Cowell, J. M. (2014). The complex relation between morality and empathy. Trends in Cognitive Sciences, 18(7), 337–339. https://doi.org/10.1016/j.tics.2014.04.008
Denham, S. A., Blair, K. A., DeMulder, E., Levitas, J., Sawyer, K., Auerbach–Major, S., & Queenan, P. (2003). Preschool emotional competence: Pathway to social competence? Child Development, 74(1), 238–256. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00533
Durkheim, É. (1895). Les règles de la méthode sociologique. Paris: Félix Alcan.
Durulan, D., & Angın, D. (2023). Akıl ve zekâ oyunlarının okul öncesi dönem çocukların dikkat ve görsel algı düzeylerine etkisinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 333–357. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1181847
Elibol Oklan, F. (2000). Anasınıfına devam eden altı yaş grubu çocukların çoklu zekâ teorisine göre değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi.
Ertabak, S., Atay, E., Aral, N., Günes, L. C., & Tosun, S. (2023). Okul öncesi dönemde oyun becerileri ile sosyal duygusal gelişim arasındaki ilişkinin incelenmesi. JASS Studies - The Journal of Academic Social Science Studies, 16(94), 25–38. https://doi.org/10.29228/JASSS.69428
Esen, M., & Say, S. (2022). Zekâ oyunlarının, 4. sınıf öğrencilerinin problem çözmeye ilişkin karar verme becerisine, sabırlı davranış göstermesine ve okul doyumuna etkisinin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 6(1), 71–87. https://doi.org/10.38015/sbyy.1031058
Fabes, R. A., & Eisenberg, N. (1998). Meta-analyses of age and sex differences in children's prosocial behavior. In N. Eisenberg & W. Damon (Eds.), Handbook of child psychology: Social, emotional, and personality development (5th ed., Vol. 3, pp. 701–778). Wiley.
Gardner, H. (1983). Zihin çerçeveleri: Çoklu zekâ teorisi (Çev. E. Kılıç). İstanbul: Alfa Yayınları.
Gardner, H. (1995). Reflections on multiple intelligences: Myths and messages. Phi Delta Kappan, 77, 200–203.
Grueneisen, S., & Warneken, F. (2022). The development of prosocial behavior: From sympathy to strategy. Current Opinion in Psychology, 43, 323–328. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2021.08.005
Gençay, Ö. A., Gür, E., Gençay, S., Gür, E., Tan, M., & Gençay, E. (2019). Zekâ Oyunlarının 12–15 Yaş Aralığındaki Çocukların Saldırganlık Davranışlarına Etkisi. Spor Eğitim Dergisi, 3(1), 36–43. https://izlik.org/JA77YZ49TZ
Genişyürek, C. (2021). Zekâ Oyunlarının 5–6 Yaş Çocuklarının Dil Gelişimine Etkisinin İncelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Uludağ Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
Gentile, D. A., Anderson, C. A., Yukawa, S., Ihori, N., Saleem, M., Ming, L. K., & Sakamoto, A. (2009). The effects of prosocial video games on prosocial behaviors: International evidence from correlational, longitudinal, and experimental studies. Personality and Social Psychology Bulletin, 35(6), 752–763. https://doi.org/10.1177/0146167209333045
George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference (17th ed.). Pearson Education.
Giofrè, D., Allen, K., Toffalini, E., & Caviola, S. (2022). The impasse on gender differences in intelligence: A meta-analysis on WISC batteries. Educational Psychology Review, 34(4), 1–26. https://doi.org/10.1007/s10648-022-09705-1
González-Treviño, I. M., Núñez-Rocha, G. M., Valencia-Hernández, J. M., & Arrona-Palacios, A. (2020). Assessment of multiple intelligences in elementary school students in Mexico: An exploratory study. Heliyon, 6(4), e03777. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e03777
Göğebakan, D. (2003). How students’ multiple intelligences differ in terms of grade level and gender (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Gül, S. O. (2014). Farklılaştırılmış öğretim ve uyarlamalar. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(5), 111–123. https://izlik.org/JA89KJ75YM
Gündoğdu, H. M. (2025). Comparing the Self-Efficacy of Trainers and Primary School Teachers in Conducting Educational Games. Pakistan Journal of Life & Social Sciences, 23(1). https://doi.org/10.57239/PJLSS-2025-23.1.00480
Gündüz, M., Aktepe, V., Uzunoğlu, H., & Gündüz, D. D. (2017). Okul öncesi dönemdeki çocuklara eğitsel oyunlar yoluyla kazandırılan değerler. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 62–70. https://doi.org/10.21666/Muefd.303856
Güneş, A. M. (2024). Bu sınıfta oyun var: Akıl ve zekâ oyunlarına yönelik öğretmen görüşleri. International Primary Education Research Journal, 8(2), 117–131. https://izlik.org/JA48YA56HD
Karasar, N. (2015). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (28. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling (2nd ed.). Guilford Press.
Kula, S. S. (2019). Zekâ oyunlarının ilkokul 2. sınıf öğrencilerine yansımaları: Bir eylem araştırması. Milli Eğitim Dergisi, 49(1), 253–282. https://izlik.org/JA53WA98EB
Kurupınar, A. (2021). Okul Öncesi Çocukların Problem Çözme Becerilerine Zekâ Oyunları Eğitim Programının Etkisi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
Marangoz, D., & Demirtaş, Z. (2017). Mekanik zekâ oyunlarının ilkokul 2. sınıf öğrencilerinin zihinsel beceri düzeylerine etkisi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(53), 612–621. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20175334149
Özen, G. (2023). Akıl ve Zekâ Oyunlarının 6.Sınıf Öğrencilerinin Problem Çözme, Sosyal Beceri ve Derse Yönelik Tutumlarına Etkisi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Selman, R. L. (1980). The growth of interpersonal understanding. Academic Press.
Sohrabi, M. R. (2021). Power of play: How playing affects cooperation skills. Journal of Educational Research and Practice,11(1),134–145. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1324882.pdf
Türkmen, S. (2018). Okul öncesi eğitim alan 48-60 aylık çocukların zekâ alanlarıyla prososyal davranışları arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
Voyer, D., & Voyer, S. D. (2014). Gender differences in scholastic achievement: A meta-analysis. Psychological Bulletin,140(4),1174–1204. https://doi.org/10.1037/a0036620
Warneken, F., & Tomasello, M. (2007). Helping and cooperation at 14 months of age. Infancy, 11(3), 271–294. https://doi.org/10.1111/j.1532-7078.2007.tb00227.x
Wright, A., Martin, A., Castle, S., Phillips, D. A., & Johnson, A. D. (2024). Anaokulu ve birinci sınıfta çocukların öz düzenleme becerileri için öğrenci-öğretmen ilişki kalitesi ve sınıf içi öz düzenleme desteklerinin rolü. Erken Eğitim ve Gelişim, 36(1),37–61. https://doi.org/10.1080/10409289.2024.2360870
Yağlı, M. C. (2019). Zekâ Oyunlarının İlkokul Öğrencilerinin Dikkat ve Görsel Algı Düzeylerine Etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi.
Yılmaz İlter, E., Yüzbaşıoğlu, Y., & Hacıtahiroğlu, N. (2022). Zekâ Oyunlarının Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların Bilimsel Süreç ve Dikkat Becerilerine Etkisinin İncelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 36, 627–642. [Erişim: 21.06.2025 https://doi.org/10.33308/26674874.2022363408]
Yüksel, Z., & Çeliköz, N. (2021). İlkokul öğrencilerine yönelik çoklu zekâ ölçeği: Geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 154–174. https://izlik.org/JA69JM97CRırıp
Zahn Waxler, C., & Radke-Yarrow, M. (1990). The origins of empathic concern. Motivation and Emotion, 14(2), 107–125. https://doi.org/10.1007/BF00991639
Zahn Waxler, C., Radke-Yarrow, M., Wagner, E., & Chapman, M. (1992). Development of concern for others. Developmental Psychology, 28(1), 126–136. https://doi.org/10.1037/0012-1649.28.1.126]

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beden Eğitimi ve Oyun

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Kader Yalçin ^*
0009-0008-7355-8204
Türkiye

Raif Zileli
0000-0003-4178-5468
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

1 Ocak 2026

Kabul Tarihi

1 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA53XA59JY

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yalçin, K., & Zileli, R. (2026). AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 7(2), 1-13. https://izlik.org/JA53XA59JY

AMA

1.Yalçin K, Zileli R. AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ. CUSPOR. 2026;7(2):1-13. https://izlik.org/JA53XA59JY

Chicago

Yalçin, Kader, ve Raif Zileli. 2026. “AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ”. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi 7 (2): 1-13. https://izlik.org/JA53XA59JY.

EndNote

Yalçin K, Zileli R (01 Ağustos 2026) AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi 7 2 1–13.

IEEE

[1]K. Yalçin ve R. Zileli, “AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ”, CUSPOR, c. 7, sy 2, ss. 1–13, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53XA59JY

ISNAD

Yalçin, Kader - Zileli, Raif. “AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ”. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi 7/2 (01 Ağustos 2026): 1-13. https://izlik.org/JA53XA59JY.

JAMA

1.Yalçin K, Zileli R. AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ. CUSPOR. 2026;7:1–13.

MLA

Yalçin, Kader, ve Raif Zileli. “AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ”. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, c. 7, sy 2, Ağustos 2026, ss. 1-13, https://izlik.org/JA53XA59JY.

Vancouver

1.Kader Yalçin, Raif Zileli. AKIL VE ZEKÂ OYUNLARI OYNAYAN İLKOKUL ÖĞRENCİLERİNİN ZEKÂ TÜRLERİ VE PROSOSYAL DAVRANIŞLARININ İNCELENMESİ. CUSPOR [Internet]. 01 Ağustos 2026;7(2):1-13. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53XA59JY